Baskı Boyaları Hakkında

Değerli Atolye1istanbul takipçileri,

2020 Mart ayında en fazla konuşulan konu gündemimizi ele geçirmişken bize de çok sorulan sorulara cevap vermek için tam zamanıdır diye düşündük.

Sorular;

*’ Atolye1istanbul Boyaları’ sertifikalı derken ne demek istiyorsunuz?

* Kullandığımız boyalardan ne farkı var?

* Ne kadar doğal ?

* Neden kullanmalıyız?

* Kök boya mı?

Boyama daha İlk çağlardan beri insanların önce çiçekler daha sonra yaprak, meyve, gövde ve kök gibi kısımlardan yararlanarak boyar madde elde edip kullandıkları bir malzeme olmuştur.

Bilinen en eski boyar maddelerden biri İNDİGO’dur.Eski Sümerlerin en büyük şehirlerinden Nippur’da bulunan kil tabletlerden anlaşıldığına göre MÖ 3500 yıllarında indigo boyar maddesinin ilk kullanıldığı yerin Hindistan olduğu varsayılabilir.

Bitkilerden elde edilen boyar madde ile boyamada, bitkinin yetiştiği toprak ve iklim şartlarının, toplama zamanının, muhafaza şartlarının uygun olması önemlidir

Doğal boyaların bazı böceklerden de elde edildiğine ait tarihi belgelere de rastlanmıştır. Kermes böcekleri, Lak böceği ve deniz salyangozlarından bu amaçla faydalanıldığı bildirilmektedir.

Türk Kırmızısı olarak ünlenen bitki olan Kök boya (Rubia tinctorum L.) bitkisinin Anadolu’da uzun yıllar tarımı yapılmıştır.

Osmanlı İmparatorluğu bu bitkinin dünya ihracatının üçte ikilik bir kısmını tek başına karşılamıştır. Daha sonraları bu bitkinin ana boyar maddelerinden biri olan “Alizarin”in sentetik olarak elde edilmesiyle bu bitkinin tarımı terk edilmeye başlanmıştır .

 Bitkilerden elde edilen kök boyalar kimyasal yapılarına göre sınıflara ayrılırlar.:

1)-Kimyasal yapılarına göre sınıflara ayrılması

2)-Kimyasal reaksiyonlarına göre sınıflara ayrılması

3)-Güneş altında renklerinin değişmesi bakımından sınıflara ayrılması

Bahar aylarında toplanan bitkiler yaz güneşinde kurutuluyor

Konuyu bir örnek ile anlaşılır hale getirirsek;

Bakam ağacı: Bu ağaç yerli değil yabancı memleket bitkilerindendir. Amerika ve Antil’lerde bulunur. Memleketimizde çok az olarak Adana ve Tokat’ta bulunur. farklı sabitleyiciler ile farklı renkler verebilir;

Tanin ile Kırmızı

Şap ile Kırmızı, sarıdan menekşeye geçer

Krom şapı ile Mavi kırmızı

Krom Sülfat ile Koyu mavi

Demir-2-sülfat ike Esmer mavi

Alüminyum sülfat ile Kırmızı menekşe renk verir.

Bakam ağacının boyar maddesi Hematoksilin’dir. (Hematoxyline) Bir de ülkemizde Kızıl ağaç olarak bilinen bakam ağacı çeşidi vardır. Kızıl ağaç, Şap ve Ak mazı kaynatılarak kırmızı boya elde edilir. Siyaha çalan kırmızı yapmak içinse Kızıl ağaç, Şap ve Kara mazı birlikte kaynatılır.

Yani doğadan elde ettiğiniz boylar maddenin etkin olması istediğiniz rengi bulmanız ve kalıcı olması adına kimyasal maddeler kullanıyorsunuz.

Kimyasal olmadan renklendirme olmaz mı diye sorarsanız,olur ancak KIRMIZI,MOR,MAVİ,YEŞIL gibi parlak ve zengin renk seçeneğiniz olmaz.Biz mordanlama yapmadan doğadaki çiceği tişört uzerine yerleştirip,sararak deneme yaptık.Yaziya ekleyeceğim.

Peki kök boya neden eskisi kadar yaygın kullanılmıyor diye sorulduğunda yukarda bize gelen iki soruya daha cevap vermiş olacağım.

Fazla ürün almak ,

Hızlı ürün almak

Çağın hızına ayak uydurmak.

Ancak sentetik boyaların sağlığa zararları açıklandıktan sonra,bu konu yeniden ele alınarak üniversiteler ve ilgili kurumlar,dogal boyar maddeler ile ilgili çalışmalarına başladı.Bir yandan da yasalarla boyar maddelerin içerik ve uygulama alanları belirlenip sertifikasyon sistemine geçildi.

Ancak halen merdiven altı boyar madde yapanlar, piyasada güvenilir kollar aracılığı ile boyaları tüketicilereulaştırmakta ve ıboyaların kullanımı sürdürülmektedir…